Kurum ve unvan adları çevrilmez

Türkçe bir diplomayı ya da mahkeme kararını inceleyen görevlinin yaptığı ilk iş, belgedeki kurumun gerçekten var olup olmadığına bakmaktır. Bu kontrol kurumun özgün adı üzerinden yapılır. Ad çevrildiğinde kontrol edilecek bir şey kalmaz: ortada, hiçbir kayıtta bulunmayan bir isim vardır.

Özgün ad bir sıfat değil, bir kimliktir

Kurum adları tarif etmez, işaret eder. “Hacettepe Üniversitesi” bir üniversitenin niteliğini anlatmaz; belirli bir tüzel kişiyi gösterir. Bu adı hedef dile aktarmak, adresi tercüme etmeye benzer: cümle anlaşılır olur, ama gidilecek yer kaybolur.

Değerlendirmeyi yapan kişi çoğu zaman Türkçe bilmez. Elindeki tek doğrulama aracı, belgedeki özgün ad ile kurumun kendi yayınlarındaki adın örtüşmesidir. Örtüşme yoksa belge şüpheli değil, doğrulanamaz sayılır — ve doğrulanamayan belge dosyayı ek belge talebine açar.

Hangi adlar korunur

• Öğretim kurumları: üniversite, fakülte, enstitü, yüksekokul, bölüm ve program adları.
• Kamu makamları: bakanlık, genel müdürlük, valilik, kaymakamlık, nüfus müdürlüğü, tapu müdürlüğü.
• Yargı mercileri: mahkeme adı, daire numarası, adliye adı.
• Tüzel kişiler: şirket unvanları, dernek ve vakıf adları, ticaret sicil müdürlüğü adı.
• Belge üzerindeki birim adları: öğrenci işleri daire başkanlığı, yazı işleri müdürlüğü gibi.

Aynı kural mühür ve kaşelerdeki kurum adları için de geçerlidir; mührün metni çevirinin dışında bırakılamaz. Bu ayrıntı mühür ve şerh çevirisi sayfasında ele alınmıştır.

Parantez, karşılık değil açıklamadır

Uygulanan yöntem basittir: özgün ad aynen yazılır, hemen ardından parantez içinde kurumun ne iş yaptığı hedef dilde açıklanır. Parantez içindeki ifade kurumun resmî adı değildir; okuyanın belgeyi anlamasına yarayan bir açıklamadır ve öyle olduğu belli olmalıdır.

Fark önemlidir. “Yükseköğretim Kurulu” yazıp parantezde bunun yükseköğretimden sorumlu üst kurul olduğunu açıklamak doğrulanabilir bir metin üretir. Aynı kurumu doğrudan Fransızca bir adla yazmak ise, var olmayan bir kuruma atıf yapar. Yöntemin genel anlatımı kurum adlarının aktarımı sayfasındadır.

Unvan ve derece adlarında kural daha da katıdır

Ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora adlarının hedef sistemde birer karşılığı var gibi görünür. Görünüş aldatıcıdır: bu adlar Québec’te belirli bir öğrenim düzeyini ve süresini gösterir. Türk derecesini doğrudan o adla yazmak, henüz verilmemiş bir denklik kararını çevirinin içine yerleştirmek demektir.

Karşılığı belirleme yetkisi çevirmende değil, değerlendiren kurumdadır. Karşılaştırmanın nasıl yapıldığı karşılaştırmalı değerlendirme sayfasında, aynı mantığın notlara uygulanışı ise not dönüştürme sayfasında anlatılmıştır.

Kısaltmalar ve Türkçe harfler

T.C., MEB, YÖK, SGK gibi kısaltmalar açılımıyla birlikte korunur; açılım parantezde verilir. Türkçe harfler (ç, ğ, ı, İ, ö, ş, ü) belgede yazıldığı gibi bırakılır. Buradaki tek istisna kişi adlarıdır: adınızın pasaporta hangi harflerle geçtiği belirleyicidir ve belgeler arasındaki yazım farkı ayrıca açıklanmak zorunda kalabilir. Konu ad yazımı sayfasında ayrıntılıdır.

Kurumun kendi yabancı dildeki adı varsa

Bazı üniversiteler ve kamu kurumları kendi yayınlarında İngilizce ya da Fransızca bir ad kullanır. Bu ad uydurma değildir, çünkü kaynağı kurumun kendisidir ve doğrulanabilir. Yine de özgün ad birlikte yazılır: doğrulama Türkçe ad üzerinden yapılacaktır. Kurumun sitesindeki yazımın ekran çıktısını dosyanızda saklamak, sonradan gelen bir soruyu tek adımda kapatır.

Uydurma karşılığın dosyaya maliyeti

1. Doğrulama kopar. Görevli belgeyi kurumun kayıtlarıyla eşleştiremez; dosya beklemeye alınır.
2. Belgeler birbirini tutmaz. Diplomada bir ad, transkriptte başka bir ad çıkar; iki çeviri farklı kişilerce yapılmışsa bu neredeyse kesindir.
3. Düzeltme süre yer. Ek belge talebine verilen süre kısadır ve Türkiye’den yeni nüsha getirtmek o sürenin çoğunu tüketir.

Bu üç sonucun tamamı, sık yapılan çeviri hataları sayfasında başka örneklerle birlikte toplanmıştır.

Dosyanın Türkiye ayağında bizim işimiz

Kurum adının doğrulanabilir olması, önce belgenin doğru nüshasının elde bulunmasına bağlıdır. Üniversiteden mühürlü diploma sureti ve transkript istenmesi, nüfus ve adli sicil belgelerinin vekâletle temini, gereken kalemlere apostil şerhi düşürülmesi ve ıslak imzalı nüshaların yurt dışına gönderilmesi bizim yürüttüğümüz adımlardır. Kalemlerin nasıl ayrıştığı ücretler sayfasındadır; belge temini süreci ise Türkiye’den belge temini sayfasında anlatılmıştır.