Kurum adları nasıl aktarılır?

Bir belgede geçen kurum adı, çevrilecek bir ifade değil, doğrulanacak bir etikettir. Makam o adı kendi kayıtlarında ya da bir listede arar. Aranan ad yerine hedef dilde üretilmiş bir karşılık konursa arama sonuçsuz kalır.

Kural: özgün ad kalır, açıklama parantezde durur

Kurum adı kaynak dildeki yazımıyla aktarılır. Okurun ne olduğunu anlaması gerekiyorsa parantez içinde işlevi yazılır. Böylece iki bilgi birlikte durur: makamın aradığı ad ve okurun anlayacağı açıklama.

Bu yaklaşım Québec tarafında ayrı bir başlık olarak da ele alınmıştır: kurum adları çevrilmez.

Neden uydurma karşılık üretmiyoruz

Türkiye’deki bir kurumun adını hedef dilde “bakanlık benzeri bir yapı” diye çevirmek üç sorun doğurur. Birincisi, o adla bir kurum yoktur; belge, var olmayan bir makamdan geliyormuş gibi görünür. İkincisi, iki ülkenin idari yapıları örtüşmez; benzer görünen iki kurumun yetkisi farklıdır. Üçüncüsü, karşılık her çeviride biraz değişir ve aynı kurum dosya içinde iki üç adla anılır.

Aynı gerekçe not ölçekleri, para birimleri ve ölçüler için de geçerlidir; toplu hâli çeviride neler dönüştürülmez sayfasındadır.

Kurumun kendi yayımladığı ad varsa

Bazı kurumlar kendi adlarının yabancı dildeki karşılığını kendileri yayımlar; yazışmalarında, antetlerinde ya da belgelerinin ikinci dilinde kullanır. Böyle bir karşılık varsa onu kullanmak doğrudur, çünkü kaynağı kurumun kendisidir.

Bu bir istisna değil, kuralın kendisidir: adı kurum koyar, çevirmen koymaz. Kurumun yayımladığı bir karşılık yoksa üretilmez.

Unvanlar ve birim adları

Unvanlar da kurum adları gibi davranır. Bir imza altındaki unvan, o kişinin yetkisini gösterir; hedef dilde benzer görünen bir unvanla değiştirmek yetkiyi olduğundan geniş ya da dar gösterebilir.

Uygulamamız şu: unvan özgün hâliyle aktarılır, gerekiyorsa görevin ne olduğu açıklanır. Frankofon tarafta karşımıza çıkan birim ve görev adları terimcede ayrı ayrı ele alınmıştır: greffe, préfecture ve commune ile mairie.

Numaralı birimler ve kısaltmalar

Türk belgelerinde sık geçen numaralı birim adları — noterlikler, mahkeme daireleri, nüfus müdürlükleri — numaralarıyla birlikte aktarılır. Numara adın parçasıdır; düşürülürse belge başka bir birime işaret eder.

Kısaltmalar ilk geçtikleri yerde açılır, sonra kısaltma olarak devam eder. Hedef dilde yeni bir kısaltma üretilmez; okur, belgede gördüğü harfleri metinde de bulmalıdır.

Ters yön: frankofon kurum adları Türkçeye

Kural simetriktir. Fransızca bir belgede geçen mahkeme, belediye ya da kayıt birimi adı Türkçe metinde de özgün hâliyle kalır ve işlevi parantezde yazılır. Türkiye’deki makam, belgenin hangi kurumdan geldiğini o adla eşler.

Bu kurumların Türkiye’deki muadili gibi görünen yapıların yetkileri aynı değildir; bu yüzden “muadili” yazmak da bir yorumdur ve çevirinin işi değildir.

Karşılığı olmayan kavramda ne yapılır

Hedef dilde karşılığı bulunmayan bir kurum ya da kavramla karşılaşıldığında karşılık uydurulmaz; kaynak terim korunur ve gerekiyorsa çevirmen notu eklenir. Not bir yorum değildir, belgeye bilgi eklemez; yalnız okuyanın terimi doğru yere oturtmasını sağlar.

Neyin aktarılması gerektiğinin kapsamı aktarım sayfasında duruyor; mühür ve kaşe metinlerindeki kurum adları da aynı kurala tabidir.