Çevirmen notu ne zaman eklenir?

Çevirmen notu, çevirinin içine karışmayan ve ayrı olarak işaretlenen kısa bir açıklamadır. Amacı tek bir şeydir: çevirmenin bilmediği ya da karşılığı bulunmayan bir noktada uydurmak yerine durumu bildirmek. Notun varlığı bir zayıflık işareti değil, dürüstlük ölçüsüdür.

Notun kurduğu denge

Resmî çeviride iki yanlış yol var. Birincisi, karşılığı olmayan bir kavrama hedef ülkeden benzeyen bir ad vermek; bu, çeviri değil zımni bir yorumdur. İkincisi, anlaşılmayan yeri boş bırakmak; bu da belgeyi eksik gösterir. Not, ikisinin arasındaki dar yolu açar.

Notun neden gerekli olduğunun arka planı çeviride neler dönüştürülmez sayfasındadır: dönüştürme yetkisi değerlendiren kurumdadır, çevirmende değil.

Karşılığı olmayan kurum ve belge adları

Türkiye’deki bazı kurumların hedef ülkede birebir karşılığı yoktur. Bu durumda kurumun adı korunur ve yanına ne iş yaptığını anlatan kısa bir açıklama eklenir. Böylece makam hem kaynak adı kendi kayıtlarında arayabilir hem de kurumun işlevini anlar.

Aynı yöntem belge adlarında da işler. Adların ülkeye göre nasıl kaydığı terimce bölümünde gösterilmiştir; örneğin acte de notoriété ile Türkiye’deki karşılığı sanılan işlem aynı sonucu doğurmaz.

Karşılığı olmayan hukuki kavramlar

Bir hukuki kurumun sonuçları ülkeden ülkeye değiştiğinde “en yakın” kavramı kullanmak yanıltır. Miras, velayet ve mal rejimi konularında bu risk yüksektir. Uygulama şudur: kaynak terim korunur, çevirisi verilir ve gerekiyorsa notla “bu terim kaynak hukuktaki şu işlemi karşılar” denir.

Not burada da bir yorum değildir. Kavramın sizin dosyanızda ne sonuç doğuracağı hukuki bir sorudur ve bizim alanımızın dışındadır.

Okunamayan ve eksik alanlar

Soluk kaşeler, kesilmiş kenarlar, el yazısı notlar ve düşük çözünürlüklü taramalar okunamayan alanlar üretir. Bu alanlar tahmin edilmez; notla gösterilir. Bir imza sahibinin adı okunamıyorsa okunamadığı yazılır.

Bu notların sayısını azaltmanın tek yolu belgenin kendisidir: tam sayfa, arka yüz dâhil, okunaklı tarama. Nasıl yapılacağı tarama sayfasında anlatılmıştır. Neyin aktarılması gerektiği ise aktarılanlar sayfasındadır.

Kaynak metindeki hatalar

Kaynak belgede bir yazım hatası, tutarsız bir tarih ya da eksik bir bilgi varsa çeviride düzeltilmez. Çeviri kaynağı yansıtır; düzeltme, belgeyi düzenleyen kurumun işidir. Hata notla gösterilir, böylece makam bunun bir çeviri hatası olmadığını görür.

Bu tür bir hata dosyanın kabulünü etkileyebiliyorsa doğru adım belgeyi kaynağından yenilemektir. Aksi hâlde uyuşmazlık, dosya incelemesinin ortasında ortaya çıkar; sonuçları kabul edilmezse ne olur sayfasındadır.

Nüsha ve biçim bilgisi

Çevirinin hangi nüsha üzerinden yapıldığı da notla belirtilir: aslından mı, onaylı suretten mi, elektronik çıktıdan mı. Bu bilgi makam için önemlidir, çünkü hangi nüshanın kabul edildiği ayrı bir kuraldır ve nüsha sayfasında anlatılmıştır.

Notun biçimi ve sınırı

Not, çeviri metninin içine karışmaz; ayrı olarak işaretlenir ve kısa tutulur. Sınırı da nettir:

• Not belgeye bilgi eklemez; belgede olmayan bir olguyu anlatmaz.
• Not yorum yapmaz; belgenin hukuki sonucunu değerlendirmez.
• Not tavsiye vermez; makamın nasıl karar vermesi gerektiğini söylemez.
• Not, dönüştürme yapmanın dolaylı yolu değildir.

Not ne zaman eklenmez

Karşılık zaten varsa not gereksizdir ve metni ağırlaştırır. Yaygın terimlerde, standart kurum adlarında ve olağan belge başlıklarında not aranmaz. Fazla not, makamın belgeye duyduğu güveni azaltabilir; az not ise eksiklik üretir. Denge, notu yalnız gerçekten gerekli yerde kullanmaktan geçer.

Notların yerinde olup olmadığı teslim öncesi kontrolde bakılan başlıklardan biridir; kontrol adımlarının ayrımı redaksiyon ve son okuma sayfasındadır.