İsviçre’de kural neden kantona göre değişir?

İsviçre’ye belge gönderecek kişinin öğrenmesi gereken ilk şey bir belge listesi değil, kararı kimin verdiğidir. Bu ülkede “İsviçre şunu ister” diye kurulan cümlelerin çoğu eksiktir: mevzuatın çerçevesi federaldir, uygulamayı kanton yapar ve bazı işlemler komün düzeyine iner.

Üç katman: federasyon, kanton, komün

Federasyon çerçeveyi kurar. Yabancıların oturumuna ilişkin temel kurallar, medeni hâl kayıtlarının tutulma biçimi ve uluslararası sözleşmelere taraf olma kararı federal düzeyde belirlenir. Kanton bu çerçeveyi kendi idaresiyle uygular: oturum dosyasını inceleyen birim, evlenme dosyasını açan medeni hâl dairesi ve diploma tanınmasında yetkili makam kantonaldır. Komün ise kayıt katmanıdır; adres bildirimi ve ikamet kaydı belediyede yürür.

Sorunuz hangi katmana denk geliyorsa cevabı da o katmandan almanız gerekir. Federal bir metinde okuduğunuz cümle kantonun günlük uygulamasını anlatmaz; kanton yayınında okuduğunuz cümle de komünün masasında ne isteneceğini söylemez. Katmanların birbirine karışması, bu dosyalarda sık rastlanan bilgi hatasıdır.

Kanton tam olarak neye karar verir

• Çeviriyi kimin yapabileceğine. Bazı kantonlar kendi tuttuğu çevirmen kaydına atıf yapar, bazıları yabancı kaynaklı onaylı çeviriyi kabul eder.
• Belgenin hangi dilde sunulacağına. İki dilli kantonlarda bu soru tek başına bir dosya kararıdır.
• Apostilin hangi belgede ve hangi sırada isteneceğine. Bazı dosyalarda yalnız aslın şerhi, bazılarında çevirinin de şerhi aranır.
• Belgenin ne kadar taze sayılacağına. “Yakın tarihli” ifadesinin karşılığı birimden birime değişir.

Bu dört başlığın hepsi çeviri siparişini doğrudan etkiler. Dördü de teyit edilmeden açılan bir sipariş, kanton başka bir şey isterse baştan yapılır. Sıranın neden kritik olduğu belge sırası sayfasında ayrıca ele alınmıştır.

Aynı belge, iki farklı sonuç

Türkiye’den alınmış, apostil şerhi düşürülmüş ve Türkiye’de noter onayıyla çevrilmiş bir doğum kaydı düşünün. Bu dosya bir kantonda olduğu gibi kabul edilebilir; komşu kantonda ise çevirinin kantonun tanıdığı bir çevirmence yeniden yapılması istenebilir. İkisi de hatalı uygulama değildir — ikisi de kendi kantonunun kuralıdır.

Pratik sonucu şudur: bir tanıdığınızın deneyimi sizin dosyanız için dayanak değildir. Aynı ülkeye giden iki dosya, farklı kantonlara gittiği için farklı sonuç verebilir. Dosyaların hangi sebeplerle geri döndüğü dosya reddi sayfasında toplanmıştır.

Federal olan ne var

Her şey kantonal değildir. İki nokta ülke çapında geçerlidir ve bunları bilmek dosyanın yarısını sadeleştirir:

1. Apostil. İsviçre Lahey Apostil Sözleşmesi’nin tarafıdır. Türk belgesi için konsolosluk tasdiki zinciri gerekmez; şerh Türkiye’deki yetkili makamdan alınır. Ayrıntı apostil sayfasındadır.
2. Çok dilli nüfus belgeleri. İsviçre, çok dilli düzenlenen nüfus belgelerinin dayandığı uluslararası düzenlemenin de tarafıdır. Doğum ve evlenme kayıtlarını çok dilli almak bazı dosyalarda çeviri kalemini tümüyle ortadan kaldırır; konu çok dilli belge sayfasında anlatılmıştır.

Kanton farkı ne zaman önemsizleşir

Üç durumda kanton sorusu küçülür. Belge çok dilli alınabiliyorsa çeviri tartışması büyük ölçüde biter. Belge zaten Fransızca düzenlenmişse çeviri gerekmez. Türk konsolosluğunda düzenlenen vekaletname Türkiye’de doğrudan geçerlidir; ona ne apostil ne çeviri aranır. Bu üç durumu baştan ayıklamak gereksiz işlem yaptırmanın önüne geçer; liste gereksiz işlemler sayfasındadır.

Teyidi kimden alacaksınız

Doğru muhatap, dosyayı fiilen inceleyecek birimdir: oturum için kantonun göç birimi, evlenme için medeni hâl dairesi, diploma için tanıma makamı. Aynı kantonda bu üç birimin uygulaması birbirinden farklı olabilir. Soruyu yazılı sorun ve cevabı saklayın; sözlü bilgi dosya geri döndüğünde dayanak olmaz. Sorunun nasıl kurulacağı yazılı teyit sayfasında tam metinle verilmiştir.

Türkiye ayağında ne yapıyoruz

Bu bölümdeki işimiz belge tarafındadır: nüfus kayıt örneği, doğum ve evlenme kayıtları, adli sicil belgesi ve üniversiteden mühürlü nüshaların vekâletle temini; çok dilli alınabilecek belgelerin ayıklanması; gereken kalemlere apostil şerhi düşürülmesi ve ıslak imzalı nüshaların gönderimi. Çeviri kalemi de bizde; kanton kendi kaydındaki çevirmeni arıyorsa bunu işlem açmadan önce söyler ve zinciri ona göre kurarız. Kalemlerin nasıl ayrıştığı ücretler sayfasındadır.