Noter neyi onaylar, neyi onaylamaz?

Noter onaylı bir çeviri elinize geçtiğinde belgenin üzerinde bir şerh, bir mühür ve bir yevmiye numarası bulunur. Bu şerhin ne dediğini okumak, dosyanızın kaderini anlamanın kestirme yoludur: noterlik, çevirinin içeriğinin doğruluğunu onaylamaz.

Onayın kapsamı

Noterlik iki şeyi tespit eder: çeviriyi yapan kişinin kimliğini ve o kişinin ilgili noterlikte yemin zaptının bulunduğunu. Şerh, “bu metin doğru çevrilmiştir” demez; “bu çeviriyi, huzurumda kimliği tespit edilen ve bu noterlikte yeminli olan tercüman yapmıştır” anlamına gelir.

Fark teorik değildir. Çeviride bir terim hatası varsa sorumluluk çevirmene aittir; noterlik metni okuyup değerlendirmez ve buna yetkili de değildir.

Neyi onaylamaz

• Çevirinin doğruluğunu. İçerik denetimi noterliğin işi değildir.
• Belgenin içeriğinin gerçekliğini. Sahte bir belgenin çevirisi de onaylanabilir; onay belgeyi doğrulamaz.
• Yurt dışında kabul edileceğini. Onay Türk hukuk düzeni içinde işlem görür; hedef makamın kendi kuralı ayrıdır.
• Çevirmenin hedef ülkedeki yetkisini. Türkiye’de yeminli olmak, Québec ya da Belçika’da kayıtlı olmak anlamına gelmez.

Yabancı makam için anlamı

Québec ve Belçika gibi ülkeler çeviriyi kendi sicillerine kayıtlı çevirmenden ister. Sebebi keyfî değil, yukarıdaki kapsam farkıdır: Türk noter onayı, o ülkenin çevirmen denetim düzeninden geçmiş bir belge üretmez. O makam için Türk noter şerhi, kimlik tespitinden ibarettir.

Bu yüzden “noter onaylattım, artık her yerde geçer” cümlesi yanlıştır. Québec tarafındaki kural noter onayı yeterli mi sayfasında, Belçika tarafındaki sicil düzeni yeminli çevirmen sicili sayfasında anlatılmıştır.

Peki onay ne işe yarar

Üç somut işlevi vardır ve üçü de gerçektir:

1. Türkiye’deki makamlar için. Tapu, nüfus, mahkeme ve konsolosluk işlemlerinde onaylı nüsha aranır.
2. Apostilin kapısını açmak için. Onaylanan çeviri noterlik işlemi hâline gelir ve adalet komisyonundan şerh alabilir.
3. İzlenebilirlik için. Yevmiye numarası, işlemin hangi noterlikte ve hangi tarihte yapıldığını gösterir; sonradan doğrulanabilir.

Şerhin kendisi de çevrilir

Noter şerhi Türkçe yazılır. Belge yurt dışına gidiyorsa ve hedef makam her şeyin çevrilmesini istiyorsa şerh de çeviri kapsamındadır. Ancak burada bir kısır döngü doğar: şerh çeviriden sonra eklendiği için, şerhin çevirisi ancak ikinci bir işlemle mümkün olur.

Çözüm makamın ne istediğini bilmekten geçer. Çoğu makam, apostil şerhinin çevirisini ister, noter şerhinin çevirisini istemez. Talebi yazılı olarak alın; sözlü bilgiyle kurulan zincir çoğu zaman bir kez daha kurulur.

Sık karıştırılan üç kavram

1. Onaylı suret ile noter onaylı çeviri. Birincisi belgenin kopyasının aslına uygunluğunu, ikincisi çevirmenin imzasını konu alır.
2. Noter ile Fransız notaire. İki meslek aynı ada benzese de yetki alanları farklıdır; ayrım notaire ile noter farkı sayfasındadır.
3. Onay ile apostil. Onay Türkiye içi bir işlemdir; apostil uluslararası dolaşım için düşülen şerhtir.

Onayın kendi süresi var mı?

Noter onayının yasal bir geçerlilik süresi yoktur; şerh düşüldüğü tarihte ne diyorsa sonra da onu der. Süre kısıtı, altındaki kaynak belgeden gelir. Nüfus kayıt örneği ya da adli sicil belgesi gibi kısa ömürlü belgelerde makam “yakın tarihli” bir nüsha isterse belge yeniden alınır, çeviri de onay da yenilenir.

Diploma ve mahkeme kararı gibi eskimeyen belgelerde ise ilk onay dosya boyunca kullanılabilir. Belge belge ömür farkı belge tazeliği sayfasında toplanmıştır; kaç nüsha alınacağı nüsha sayfasında anlatılmıştır.

Türkiye ayağında ne yapıyoruz

Çeviriyi biz yaparız, onayı noterlik verir; ikisini karıştırmayız. Noterlik randevusunun kurulması, doğru noterlikte işlem yapılması ve gerekiyorsa çevirinin apostil adımına taşınması bizim takibimizdedir. Hedef ülke kendi kayıtlı çevirmenini zorunlu tutuyorsa bunu baştan söyler, o dosyada yalnız belge temini, apostil ve gönderim halkalarını üstleniriz.