Yapay zekâ resmî belgeyi çevirebilir mi?

Soru iki ayrı soru olarak sorulmalı. Birincisi teknik: makine bu metni anlaşılır biçimde aktarabilir mi? Çoğu belgede cevap büyük ölçüde evettir. İkincisi asıl soru: bu çeviri hedef makamda kabul edilir mi? Çoğu dosyada cevap hayırdır ve sebebi metnin kalitesi değildir.

Resmî çeviride aranan şey metin değil

Bir makam çeviri istediğinde aslında iki şey ister: hedef dilde bir metin ve o metnin arkasında duran, kimliği belirli bir kişi. Yetkilendirme düzenlerinin tamamı bu ikinci şeyin üzerine kuruludur. Belçika sicili, Québec meslek odası ve Türkiye’deki yemin zaptı farklı yollardan aynı şeye varır: sorumluluğun kime ait olduğunu belirlemek.

Makine çevirisinin sorunu burada başlar. Ortada imzalayacak ve hata hâlinde sorumlu olacak bir kişi yoktur. Yetkinin nasıl doğduğu çeviri türleri sayfasında, Türkiye tarafındaki karşılığı yemin zaptı sayfasında anlatılmıştır.

Noter tarafında da aynı sonuç

Türkiye’de noterlik, çevirinin doğruluğunu değil, çeviriyi yapan tercümanın imzasını ve o noterlikte yeminli olduğunu tespit eder. Bir makinenin ürettiği metin bu tespite konu olamaz; işlem, imzayı atan gerçek kişi üzerinden kurulur.

Yani makine çevirisi yalnız hedef ülkede değil, Türkiye ayağında da onay zincirine giremez. Onayın kapsamı noter neyi onaylar sayfasında ayrıntılı yazılıdır.

Terim tutarsızlığı: görünmeyen hata türü

Makine çevirisinin resmî belgede ürettiği hatalar okurun beklediği türden değildir. Cümle akıcı çıkar, hata terimdedir ve akıcılığın altında görünmez kalır. Tipik üç örnek:

• Aynı kurum adı belgenin iki yerinde iki farklı biçimde geçer; makam bunu iki ayrı kurum sanabilir.
• Bir hukuki kavram, hedef ülkedeki benzer ama farklı bir kavramla karşılanır. Bu, çeviri değil zımni bir yorumdur.
• Eğitim düzeyi ve ders adları, hedef ülkenin sistemine “uydurulur”; oysa dönüştürme yetkisi değerlendiren kurumdadır.

Neyin dönüştürülmeyeceği ayrı bir sayfada, karşılığı olmayan kavramda ne yapıldığı çevirmen notu sayfasında anlatılıyor.

Belge yalnız gövde metninden ibaret değil

Resmî belgenin yarısı gövde metninin dışındadır: yuvarlak mühür yazısı, kaşe metni, derkenar, arka yüz şerhi, el yazısıyla düşülmüş not, barkod altındaki açıklama, apostil şerhi. Otomatik araçlar bunları çoğu zaman ya atlar ya da düzenini bozar.

Oysa bu alanlar eksik bırakıldığında dosya eksik sayılabilir. Hangisinin aktarılması gerektiği çeviride neler aynen aktarılır sayfasında tek tek sayılmıştır.

Gizlilik tarafı

Dışa açık bir servise yüklenen belge, sizin denetiminizden çıkar. Metin servisin sistemine kopyalanır, çoğu zaman yurt dışındaki sunuculara gider ve bazı servislerin koşulları içeriğin sistemin geliştirilmesinde kullanılabileceğini söyler. Adli sicil belgesi ya da sağlık raporu gibi özel nitelikli veriler söz konusuysa bu geri alınamaz bir adımdır.

Bu yüzden müşteri belgesi bu tür servislere yüklenmez; kural ve gerekçesi gizlilik sayfasında ve yurt dışına veri aktarımı sayfasında yazılıdır.

Peki nerede işe yarar

Dürüst cevap: bazı yerlerde yarar. Elinize Fransızca bir yazı geçtiğinde ne dediğini anlamak için otomatik bir çeviri işinizi görür; başvuru portalındaki bir açıklamayı okumak için de yeter. Bunlar resmî dosyaya girmeyen, yalnız sizin anlamanız için yapılan okumalardır.

Ayrım şudur: anlamak için çeviri ile sunmak için çeviri aynı şey değildir. İkincisi bir imza, bir sorumluluk ve çoğu zaman bir onay zinciri gerektirir.

Makam sorarsa ne olur

Bazı kurumlar çevirinin kaynağını açıkça sorar ve otomatik araçla üretilmiş çeviriyi kabul etmediğini yazılı olarak belirtir. Bir dosya bu gerekçeyle reddedildiğinde kaybedilen şey yalnız çeviri değildir: randevu, kargo ve çoğu zaman belgenin tazeliği de gider. Reddin sonuçları kabul edilmezse ne olur sayfasında, kaybın hesabı yanlış sıra sayfasında anlatılmıştır. Kalemlerin ayrışması ise ücretler sayfasındadır.