Frankofon ülkelerde çeviri türleri

Fransızca metinlerde çeviri yetkisi için kullanılan dört ana ifade var: juré, agréé, assermenté ve expert. Adlar birbirine benziyor; dayandıkları düzenler benzemiyor. Bir unvanı diğerinin yerine kullanmak, dosyanın hangi sicilden çeviri istediğini görünmez kılar.

Ortak nokta: yetki bir sicile kayıttan doğar

Dört ifadenin de altında aynı mantık var: bir makam bir listeyi tutar, çevirmen o listeye girer ve listedeki kişinin çevirisi o düzen içinde kabul edilir. Değişen şey, listeyi kimin tuttuğu ve listeye girme koşuludur. Bu yüzden doğru soru “bu kişi yeminli mi?” değil, “hangi listede kayıtlı?” olmalıdır.

Aynı mantık ters yönde de işler: bir listede olmak, başka bir listede olmayı sağlamaz. Bunun sonuçları hangi çevirmen nerede geçerli sayfasında toplanmıştır.

traducteur juré — Belçika

Belçika’da yetki, adalet düzeni içinde tutulan bir sicile kayıttan doğar. Kayıtlı çevirmen kendi numarasını ve mührünü çeviriye basar; belgenin arkasında duran şey bu kayıttır. Belçika belediye ve mahkeme işlemlerinin bir bölümünde çeviri bu sicilden istenir; koşulun hangi işlemde arandığını dosyayı alan birim söyler.

Terimin kendisi ve Türkçedeki karşılığı traducteur juré sayfasında, rota olarak sonuçları Belçika rotasında anlatılmıştır.

traducteur agréé — Québec

Québec’te yetki, çevirmenlerin meslek odasının siciline kayıttan doğar. Bu bir mahkeme listesi değil, meslek düzeninin kendi tuttuğu bir sicildir; kayıt koşulları, sınav ve denetim mekanizması o düzenin içindedir. Çeviriye odanın tanıdığı biçimde bir beyan ve mühür eklenir.

Bu, Québec dosyalarında Türkiye’de yapılmış çevirinin çoğu zaman kabul edilmemesinin sebebidir. Terim traducteur agréé sayfasında, dosya akışı Québec rotasında ele alınmıştır.

assermenté ve expert traducteur — Fransa

Fransa’da yetki mahkeme listelerine kayıttan doğar; listeye giren kişi bilirkişi sıfatıyla anılır ve çeviriye kendi numarasını basar. Günlük dilde traduction assermentée denir, listenin kendisinde ise uzman sıfatı öne çıkar. İki ifade aynı düzeni anlatır.

Ayrımın ayrıntısı assermenté teriminde ve expert traducteur sayfasında yazılı. Fransız belgesinin Türkiye ayağı Fransa’dan Türkiye’ye rotasında anlatılmıştır.

İsviçre ve Lüksemburg: iki ayrı istisna

İsviçre’de tek bir düzen yoktur. Kanton kendi listesini tutar, bazı kantonlar liste yerine noter ya da kançılarya onayına dayanan bir usul uygular. Bu yüzden “İsviçre için yeminli çeviri” diye tek bir şey yoktur; komşu iki kanton farklı şey isteyebilir. Ayrıntı Suisse romande rotasındadır.

Lüksemburg’da liste bakanlık düzeyinde tutulur ve üç resmî dilli yapı yüzünden hangi dile çeviri isteneceği ayrıca sorulur. Rota Lüksemburg sayfasındadır.

Türkiye’deki yemin zaptı neden bunlardan ayrı durur

Türkiye’de merkezî bir tercüman sicili ve bu iş için yapılan bir yeterlilik sınavı bulunmuyor. Yetki, tercümanın bir noterliğe başvurup dil bildiğini belgelemesi ve orada yemin ederek zapt düzenletmesiyle doğar. Ölçülen şey çeviri yetkinliği değil, dil diplomasıdır.

İkinci fark, zaptın kapsamıdır: zapt yalnız alındığı noterlikte geçerlidir ve tercüman her noterlik için ayrı zapt düzenletir. Frankofon düzenlerde kayıt ülke ya da bölge çapında sonuç doğururken burada tek bir noterlikle sınırlıdır. Konu yemin zaptı sayfasında ve yeminli ve noter onaylı fark sayfasında ayrıntılandırılmıştır.

Terim çevirisinin kurduğu tuzak

“Yeminli tercüme” ifadesi Fransızcaya traduction assermentée diye çevrildiğinde iki farklı düzen tek kelimeye sıkışır. Bir Türk bürosunun “assermenté” demesi, o çevirinin Fransız mahkeme listesinden geldiği anlamına gelmez; bir Belçika makamı bunu okuduğunda kendi sicilini arar ve bulamaz.

Aynı tuzak traduction certifiée ve traduction officielle ifadelerinde de var: ikisi de ülkeye göre başka bir şeye işaret eder ve hiçbiri tek başına hangi sicilden geldiğini söylemez.

Pratik sonuç: makama ne sormalı

Unvan sormak yerine liste sorun. “Çeviriyi hangi listeye kayıtlı bir çevirmenin yapması gerekiyor?” sorusu, dört unvanın da üstünü çizer ve tek bir cevaba iner. Soruyu kurmak için makam sorusu oluşturucuyu kullanabilirsiniz; usul yazılı teyit sayfasındadır.